Είκοσι και επτά (27) Χρόνια Αρκαδικό Βήμα

«Φιλολογικά Μελετήματα» του Σάββα Παύλου

  ΒΙΒΛΙΑ  ΠΟΥ ΛΑΒΑΜΕ  

Κυκλοφόρησε από το Κέντρο Μελετών Ιεράς Μονής Κύκκου ο τόμος σελ. 520, με τίτλο «Φιλολογικά Μελετήματα» του Σάββα Παύλου. Πρόκειται για εισηγήσεις που διαβάστηκαν τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια σε συνέδρια και εκδηλώσεις στην Κύπρο, την Ελλάδα και το εξωτερικό, καθώς και διάφορα άλλα φιλοσοφικά σημειώματα.
Σταχυολογούμε τίτλους από τα περιεχόμενα: «Ως Προσωκρατικοί μπροστά στην Τρίτη χιλιετία», «Γιώργος Σεφέρης και Ευάγγελος Λουίζος», «Τα σχολικά περιοδικά και ο ρόλος τους στη μαθητική ζωή», «Ο ρόλος και η παρουσία των πνευματικών ανθρώπων στην Κύπρο τις τελευταίες δεκαετίες», «Το κινούμενο δάσος παρά Σακεσπήρω και Σκαρίμπα», «Τρεις ανέκδοτες επιστολές του Αχιλλέα Αιμιλιανίδη στον Γιώργο Σεφέρη», «Ονοματοδοσίες εντύπων και νεοελληνική μυθολογία. Το παράδειγμα του νέου Λόγιου Ερμή», «Γύρω από την τέχνη, ένα κείμενο του Παναγή Λεκατσά», «Ιωάννης Συκουτρής και η κυπριακή αγνωμοσύνη», «Η ιδεοληψία γράφει ιστορία» «Η Κύπρος, ένα κέντρο νεοελληνικού πολιτισμού».

Ο κριτικός, ποιητής, βιβλιογράφος Σάββας Παύλου γεννήθηκε το 1951 στη Λευκωσία. Σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κύπρου (τίτλος της διατριβής του: "Σεφέρης και Κύπρος"). Εργάστηκε ως καθηγητής στη Μέση Εκπαίδευση της Κύπρου. Εκδότης του περιοδικού "Οδόφραγμα-Πορεία" (1977) και
συνεκδότης του περιοδικού "Μικροφιλολογικά".
Κείμενά του έχουν δημοσιευθεί σε περιοδικά και εφημερίδες της Ελλάδας ('Νέα Εστία", "Αντί", "Άρδην", "Καθημερινή" κ.ά.) και της Κύπρου ("Ακτή", "Σημερινή", "Πολίτης", "Τα Νέα" κ.ά.).

__________________________

* Αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Αρκαδικό Βήμα" - αρ. φυλ. 257, Αύγουστος 2014.

www.arkadiko.blogspot.gr

Το Σώμα Ελληνικών Κειμένων που περιέχει 30 εκατομμύρια λέξεις

Τσώλη Θεοδώρα 

     εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ

   10/08/2014

Το «ψαχτήρι» της ελληνικής γλώσσας

Το Σώμα Ελληνικών Κειμένων που περιέχει 30 εκατομμύρια λέξεις μάς ανοίγει τα μάτια σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τη γλώσσα μας τόσο στον γραπτό όσο και στον προφορικό λόγο

Μια επιστημονική μηχανή αναζήτησης που μας δείχνει πώς χρησιμοποιούμε τη γλώσσα μας δημιούργησαν οι ερευνητές των Πανεπιστημίων Κύπρου και Αθηνών

Ποια λέξη χρησιμοποιούμε πιο συχνά στον προφορικό λόγο μας και ποια στον γραπτό; Ποια λέξη είναι πιο «δημοφιλής», το Διαδίκτυο ή το Ιντερνετ, το κομπιούτερ ή ο υπολογιστής; Τι λέμε συχνότερα, τη λέξη άνδρας ή τη λέξη γυναίκα; Τι λέμε και γράφουμε πιο συχνά, «ο ασκός του Αιόλου» ή «οι ασκοί του Αιόλου»; Την απάντηση σε όλα αυτά τα άκρως ενδιαφέροντα ερωτήματα, τα οποία ουσιαστικώς σκιαγραφούν το πώς χειριζόμαστε το σημαντικότερο εργαλείο επικοινωνίας μας, την ελληνική γλώσσα, δίνει το Σώμα Ελληνικών Κειμένων, ένα μεγάλο έργο που περιλαμβάνει 30 εκατομμύρια λέξεις σε 26.000 κείμενα. Πρόκειται για ένα επιστημονικώς δομημένο «ψαχτήρι» στο οποίο ο καθένας μας μπορεί να... ψαχουλέψει για να ανακαλύψει τις χρήσεις πλήθους λέξεων. Ενα εργαλείο χρήσιμο σε μεταφραστές, διερμηνείς, διδάσκοντες, μαθητές και όχι μόνο. Ενα εργαλείο χρήσιμο σε οποιονδήποτε μιλά τα ελληνικά. Γνωρίστε το και μαζί γνωρίστε το πώς χρησιμοποιούμε τη ζωντανή, εξελισσόμενη Ελληνική. Διότι η γλώσσα μας σε αντίθεση με εμάς είναι ένας οργανισμός που... ποτέ δεν πεθαίνει.

Ποια είναι η λέξη που χρησιμοποιούμε συχνότερα στα ελληνικά όταν γράφουμε; Και όταν μιλάμε; Εντάξει, μπορεί να μην είχατε ασχοληθεί έως σήμερα με τέτοια ερωτήματα καθώς λίγο-πολύ θεωρούμε την ελληνική γλώσσα, το «εργαλείο» επικοινωνίας μας, δεδομένη. ο τρόπος όμως που τη χρησιμοποιούμε σε κάθε λογής κείμενα αλλά και στον προφορικό λόγο δεν είναι διόλου δεδομένος αλλά δυναμικός και ρευστός αποκαλύπτοντας πολλές χρήσιμες πληροφορίες για την εξέλιξη της κοινωνίας και αποτελώντας παράλληλα μια σημαντική «πυξίδα» διδασκαλίας για τους εκπαιδευτικούς. Ενα τέτοιο «ανθολόγιο» της γλώσσας μας που ονομάζεται Corpus (Σώμα Ελληνικών Κειμένων, ΣΕΚ), το πιο ολοκληρωμένο που έχει δημιουργηθεί έως σήμερα περιλαμβάνοντας 30 εκατομμύρια λέξεις οι οποίες προέρχονται από πολλές και διαφορετικές κειμενικές πηγές (από λογοτεχνία και δοκίμια έως εφημερίδες και περιοδικά αλλά και προφορικά κείμενα), έχουν δημιουργήσει ερευνητές των Πανεπιστημίων Αθηνών και Κύπρου, προσφέροντας μάλιστα τη δυνατότητα στον καθένα να «ψαχουλέψει» τη χρήση των ελληνικών λέξεων μέσω της ηλεκτρονικής διεύθυνσης www.sek.edu.gr. «To Βήμα» ανοίγει σήμερα το... σεντούκι που κρύβει τον πλούτο της γλώσσας μας με οδηγό του τον υπεύθυνο αυτού του σημαντικού προγράμματος, αναπληρωτή καθηγητή του Τομέα Γλωσσολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Διονύση Γούτσο.

Οπως θα διαβάσετε, το περιεχόμενο του «σεντουκιού» που είναι γεμάτο γράμματα αποδεικνύεται άκρως διαφωτιστικό για το πώς μιλάμε και γράφουμε. Προκειμένου να πάρετε μια μικρή γεύση, να σας πληροφορήσουμε ότι οι μόνες δύο λέξεις που είναι μαυρισμένες σε αυτή την παράγραφο αποτελούν και τις απαντήσεις στα ερωτήματα που θέσαμε στην αρχή του κειμένου. Λοιπόν, πώς ομιλείτε και γράφετε (εσείς, εμείς και όλοι μας) ελληνικά;

«Το Σώμα Ελληνικών Κειμένων δημιουργήθηκε με στόχο τη γλωσσολογική έρευνα της ελληνικής γλώσσας και είναι το πρώτο ηλεκτρονικό σώμα κειμένων που περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα προφορικών και γραπτών κειμενικών ειδών της σύγχρονης γλώσσας» μας πληροφορεί ο κ. Γούτσος. Οπως εξηγεί, έχουν υπάρξει και άλλες αντίστοιχες προσπάθειες όπως ο Εθνικός Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας, που αποτελεί «τέκνο» του Ινστιτούτου Επεξεργασίας Λόγου - μάλιστα ο Θησαυρός είναι ένας μεγαλύτερος λεκτικός... θησαυρός αφού περιέχει πάνω από 40 εκατομμύρια λέξεις. Ωστόσο, σύμφωνα με τον καθηγητή, «το βασικό πλεονέκτημα του ΣΕΚ σε σύγκριση με τα υπόλοιπα Σώματα Κειμένων τα οποία κατά κύριο λόγο βασίζονται σε κείμενα εφημερίδων είναι η ποικιλία των κειμενικών ειδών που περιέχει - μιλούμε πάντα για ελληνικά κείμενα και όχι μεταφρασμένα από άλλες γλώσσες. Εχουμε περιλάβει λογοτεχνικά κείμενα (διηγήματα, ποιήματα, μυθιστορήματα), ακαδημαϊκά κείμενα (δοκίμια, επιστημονικά συγγράμματα, μελέτες), κείμενα εφημερίδων (ειδήσεις, άρθρα γνώμης, ακόμη και αγγελίες), αλλά και κείμενα από διάφορα είδη περιοδικών. Παράλληλα έχουμε περιλάβει προφορικά δεδομένα - εκπομπές από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση, ομιλίες από τη Βουλή - αλλά και αυθεντικές συνομιλίες μεταξύ φίλων. Με τον τρόπο αυτόν αποκτούμε μια κατά το δυνατόν ολοκληρωμένη εικόνα για τη χρήση της γλώσσας μας». Συνολικά στο ΣΕΚ περιλαμβάνονται περί τα 26.000 κείμενα, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων (90%) είναι γραπτά.

Το Διαχρονικό Σώμα Κειμένων

Το υπάρχον Σώμα Κειμένων, που χρηματοδοτήθηκε από την Επιτροπή Ερευνητικών Προγραμμάτων του Πανεπιστημίου Κύπρου και το πρόγραμμα «Πυθαγόρας» (με χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και εθνικών πόρων), περιέχει δεδομένα που καλύπτουν μια εικοσαετία, από το 1990 έως το 2010, ωστόσο οι ερευνητές βρίσκονται ήδη σε διαδικασία διεξαγωγής ενός πολύ μεγαλύτερου έργου που θα πηγαίνει πίσω στον χρόνο και θα καλύπτει κείμενα ολόκληρου του 20ού αιώνα. Πρόκειται για το Διαχρονικό Σώμα Ελληνικών Κειμένων του 20ού αιώνα (πληροφορίες σχετικά με αυτό το μεγάλο πρόγραμμα μπορεί κάποιος να βρει στην ηλεκτρονική διεύθυνσηgreekcorpus20.phil.uoa.gr) το οποίο ξεκίνησε στα τέλη του 2012 και αναμένεται να ολοκληρωθεί το ερχόμενο έτος. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα  χρηματοδοτείται με 208.000 ευρώ στο πλαίσιο της πράξης «Αριστεία» από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και από εθνικούς πόρους (Γενική Γραμματεία Ερευνας και Τεχνολογίας) και αναμένεται να συμπληρώσει με 20 εκατομμύρια λέξεις το μικρότερο «αδελφάκι» του, για την ακρίβεια... εγγονάκι του, το οποίο καλύπτει, όπως αναφέραμε, τα τελευταία 20 έτη, συνθέτοντας έτσι ένα λεκτικό παζλ ενός ολόκληρου αιώνα (και βάλε).

O αναπληρωτής καθηγητής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Διονύσης Γούτσος, επικεφαλής του προγράμματος που «γέννησε» το Σώμα Ελληνικών Κειμένων

Οπως τονίζει ο κ. Γούτσος, «η ελληνική, σε αντίθεση με άλλες γλώσσες, δεν έχει επωφεληθεί επαρκώς έως τώρα από τις τεράστιες προόδους στο ευρύτερο ερευνητικό πεδίο της ανάπτυξης και αξιοποίησης γλωσσικών σωμάτων κειμένων. Το πρόγραμμα στοχεύει να καλύψει αυτό το κενό καθώς το Διαχρονικό Σώμα Κειμένων θα ενσωματωθεί στο ήδη υπάρχον». Ο επικεφαλής του φιλόδοξου προγράμματος μάς εξηγεί ότι και το καινούργιο, μεγάλο Σώμα θα περιλαμβάνει όλα τα είδη κειμένων (ακαδημαϊκά, λογοτεχνικά, εφημερίδες, περιοδικά), ενώ σε ό,τι αφορά τον προφορικό λόγο «μαγιά» θα αποτελέσουν τα κινηματογραφικά επίκαιρα, εκπομπές από το αρχείο της ΕΡΤ, ταινίες από το 1930 και μετά κ.ά. - έργο όχι πάντα εύκολο, όπως φαντάζεστε. Οι επιστήμονες βρίσκονται σε φάση συλλογής του υλικού συναντώντας βέβαια σκοπέλους - ένας τέτοιος είναι το πολυτονικό σύστημα, για το οποίο δημιουργούνται αυτή τη στιγμή από το πρόγραμμα ολοκληρωμένα εργαλεία που θα επιτρέψουν την επεξεργασία πολυτονικών κειμένων και την αναζήτηση σε αυτά. Κατά τον επιστήμονα, η νέα προσπάθεια αναμένεται να ρίξει φως στη διαχρονική χρήση της γλώσσας αποκαλύπτοντας πολλά από τα πώς και τα γιατί γράφουμε ό,τι γράφουμε και λέμε ό,τι λέμε.

Πώς να παίξετε με το «Σώμα»

Πώς λειτουργεί όμως το Corpus; Ο καθένας μπορεί να επισκεφθεί την ιστοσελίδαwww.sek.edu.gr και να εισαγάγει σε αυτήν μία λέξη που τον ενδιαφέρει. Ενα ειδικό λογισμικό επεξεργασίας θα του δείξει εντός ολίγου πόσο συχνά εμφανίζεται η συγκεκριμένη λέξη αναζήτησης - γεγονός άκρως σημαντικό αφού μαρτυρεί πολλά για το ποιες λέξεις χρησιμοποιούμε περισσότερο στην ελληνική γλώσσα. Για παράδειγμα, σημειώνει ο κ. Γούτσος, έχετε σκεφθεί ποια είναι η «βασίλισσα» του γραπτού λόγου (αλλά σε μεγάλο βαθμό και του προφορικού;). Μόλις τη συναντήσατε στην προηγούμενη πρόταση, είναι το συνδετικό και. Ακολουθεί η αναφορική αντωνυμία ο «οποίος», η «οποία» αλλά και το αόριστο άρθρο «ένας».

Ποιες λέξεις λέμε συχνότερα

Στον προφορικό λόγο πάλι πολύ συχνά συναντούμε το «ξέρω 'γώ», το «ντάξει», το «εντάξει» και το «δηλαδή», ενώ από ρήματα σε συχνότητα υπερισχύουν τα «ξέρω», «λέω», «ήταν/ήτανε». Βέβαια ο καθηγητής παραδέχεται ότι ο προφορικός λόγος είναι ελαφρώς... ριγμένος μέσα στο ΣΕΚ - καθώς είναι πιο δύσκολο να γίνει συλλογή στοιχείων προφορικών κειμένων, κυρίως σε ό,τι αφορά τις συνομιλίες της καθημερινότητας. «Σε κάθε περίπτωση, για πρώτη φορά "σκιαγραφούμε" τη χρήση της γλώσσας μας στον προφορικό λόγο, έστω και ως έναν βαθμό, και ευελπιστούμε ότι μελλοντικά με το Διαχρονικό Corpus θα καταφέρουμε να κάνουμε και συγκρίσεις σχετικά με το πώς έχει αλλάξει αυτός ο ζωντανός οργανισμός τον τελευταίο αιώνα». Μάλιστα μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση σχετικά με τον προφορικό λόγο γίνεται στο «φρέσκο» ηλεκτρονικό βιβλίο «Ο προφορικός λόγος στα Ελληνικά» το οποίο επιμελήθηκε ο κ. Γούτσος και περιέχει κείμενα νέων συνεργατών (εκδόσεις Σαΐτα). Μια βασική εισαγωγή στη Γλωσσολογία, που περιλαμβάνει και τη ματιά των Σωμάτων Κειμένων, προσφέρει και το πρόσφατο βιβλίο του ίδιου «Γλώσσα: Κείμενο, ποικιλία, σύστημα» (εκδόσεις Κριτική, 2012).

Μια δεύτερη πολύτιμη χρήση του ΣΕΚ αφορά το ότι επιτρέπει με ένα... κλικ του ποντικιού να βλέπουμε την κάθε λέξη μέσα στα συμφραζόμενά της εξάγοντας έτσι συμπεράσματα για τις διαφορετικές χρήσεις της. Ιδού ένα διαφωτιστικό παράδειγμα: εισάγουμε στο Corpus τη λέξη «αμφιβολία» και το λογισμικό γρήγορα μας την εμφανίζει μέσα σε διάφορες προτάσεις. «Σε ό,τι αφορά τη συγκεκριμένη λέξη, βλέπουμε ότι όταν χρησιμοποιείται στον ενικό εμφανίζεται συνήθως με αρνήσεις σε φράσεις όπως "δεν υπάρχει αμφιβολία". Οταν χρησιμοποιείται στον πληθυντικό, η χρήση είναι θετική: "υπάρχουν αμφιβολίες"» σημειώνει ο κ. Γούτσος.

Οσο πιο πολύ αναζητούμε τόσο πιο ενδιαφέροντα είναι τα συμπεράσματα που βγάζουμε. Για παράδειγμα, μέσω του ΣΕΚ ανακαλύπτουμε ότι κάποιες εκφράσεις όπως «ο ασκός του Αιόλου» χρησιμοποιούνται ακόμη και στον γραπτό λόγο λανθασμένα - συνήθως γίνεται χρήση στον πληθυντικό: «οι ασκοί του Αιόλου». Ανακαλύπτουμε επίσης ότι η προσωπική αντωνυμία «εγώ» στον προφορικό λόγο χρησιμοποιείται κυρίως όταν κάποιος θέλει να πάρει τον λόγο, ενώ το... δημοφιλές «εντάξει» δεν δηλώνει συναίνεση αλλά κυρίως διαφωνία (π.χ., «Πήγα στην Κω και ήταν πολύ όμορφη» - «Εντάξει, και εγώ πήγα αλλά δεν ενθουσιάστηκα»). Μαθαίνουμε και πολλά σχετικά με το πώς χρησιμοποιούμε «δάνεια» τα οποία δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει γράψει ή πει έστω και μία φορά. Για παράδειγμα, έχετε ποτέ αναρωτηθεί τι χρησιμοποιούμε περισσότερο: το ξενόφερτο Internet, τη μεταγραφή του στα ελληνικά Ιντερνετ ή την ελληνική λέξη Διαδίκτυο; Το Corpus σάς έχει την απάντηση: η ελληνική... εκδοχή κονταροχτυπιέται με την ξένη αλλά φαίνεται να παίρνει τα πρωτεία στα γραπτά και όχι μόνο στα ακαδημαϊκά κείμενα αλλά και στα εκλαϊκευτικά. Ελληνικά πρωτεία αποδεικνύεται ότι κατέχει και άλλος ένας σχετικά πρόσφατος όρος: οι Ελληνες πιο πολύ χρησιμοποιούν τη λέξη «υπολογιστής» παρά το αγγλικό «computer» ή το δάνειο σε μεταγραφή «κομπιούτερ».

Η μάχη των φύλων μέσα από τις λέξεις

Η αναζήτηση στο Corpus μπορεί να αποκαλύψει πολλά και για την ίδια την κοινωνία μας. Τι εννοούμε; Ας ρίξουμε λίγο «λάδι στη φωτιά» στην προαιώνια «μάχη» μεταξύ των δύο φύλων - για την ακρίβεια, δεν το ρίχνουμε εμείς, αφού η χρήση των λέξεων «άνδρας» και «γυναίκα» τόσο σε γραπτά όσο και σε προφορικά κείμενα... μιλά από μόνη της. Ο καθηγητής εξηγεί πως, αν αναζητήσουμε τις χρήσεις της λέξης «γυναίκα» στο ΣΕΚ, θα δούμε ότι αυτές περιλαμβάνουν συγκριτικά αρκετές υποτιμητικές χρήσεις, π.χ. «γυναίκα για τις δουλειές», «διακίνηση γυναικών». Σε ό,τι αφορά τη λέξη «άνδρας» όμως τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά αφού η χρήση της μαρτυρεί γενικώς κύρος.

Για παράδειγμα, «οι δύο άνδρες της κυβέρνησης συναντήθηκαν», «ισχυρός άνδρας της οικονομίας». Βέβαια σε συχνότητα εμφάνισης η λέξη γυναίκα - όπως και η λέξη κορίτσι ή κοπέλα σε σύγκριση με τη λέξη αγόρι - φαίνεται να παίρνει το... επάνω χέρι, αλλά μη βιαστείτε να νομίσετε ότι αυτό συμβαίνει για καλό. «Η λέξη γυναίκα χρησιμοποιείται συχνότερα καθώς συνηθίζουμε μέσα σε ένα ανδροκρατούμενο περιβάλλον να προσδιορίζουμε ότι κάποια είναι… γυναίκα πολιτικός, γυναίκα βουλευτής, γυναίκα επιστήμονας. Πρέπει να μπει ο χαρακτηρισμός γυναίκα δίπλα σε ένα επάγγελμα που θεωρείται κατ' εξοχήν ανδρικό. Οσο για τη λέξη κορίτσι, που και αυτή χρησιμοποιείται συχνά, μπορεί να "ντύνεται" με έναν σεξιστικό μανδύα. "Τι να σου κάνει το κορίτσι" λέμε ή "κορίτσι για σπίτι". Γενικώς αποδεικνύεται μέσα από τη χρήση της γλώσσας ότι η γυναίκα αποτελεί το επίκεντρο του ενδιαφέροντος αλλά συγχρόνως θεωρείται υποδεέστερη του άνδρα» διευκρινίζει ο καθηγητής.

Οπως συμπληρώνει, από μια έως τώρα προσεκτική ματιά στο Corpus της ελληνικής γλώσσας εξάγονται κάποια άκρως χρήσιμα συμπεράσματα: «Κατ' αρχάς φωτίζονται κοινωνικά ζητήματα όπως αυτό που αφορά το φύλο και την αντιμετώπισή του στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Κατά δεύτερον, παρότι μέσω του ΣΕΚ έχουμε "ψαρέψει" αρκετά γλωσσικά λάθη, μπορούμε να πούμε ότι αυτά συμβαίνουν σχετικώς σπάνια, τόσο στον γραπτό λόγο όσο και στον προφορικό - παρότι, επαναλαμβάνω, το δείγμα που έχουμε στα χέρια μας και αφορά τον προφορικό λόγο δεν είναι μεγάλο ώστε να έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα».

«Θησαυρός» για μεταφραστές - διδάσκοντες

Θα αναρωτιόταν κάποιος τι μπορεί να προσφέρει αυτό το «ψαχτήρι» (να μία από τις άλλες λέξεις της σύγχρονης εποχής μας που χρησιμοποιούμε πια συχνά στα ελληνικά), εκτός από τη διασκέδαση του να αναζητείς τη συχνότητα εμφάνισης και τη χρήση λέξεων στη γλώσσα μας. Ο κ. Γούτσος απαντά ότι «αυτοί οι κατάλογοι συχνότητας που μας προσφέρουν τα Σώματα Κειμένων είναι πολύ σημαντικοί τόσο για τους μεταφραστές όσο και για όσους διδάσκουν τη γλώσσα σε Ελληνες αλλά κατά κύριο λόγο σε ξένους μαθητές. Είναι άκρως χρήσιμο να ξέρουμε τι ακριβώς θα διδάξουμε, ποιες λέξεις ενδείκνυται να χρησιμοποιεί περισσότερο ένας ξένος μαθητής που θέλει να μάθει την ελληνική, με δεδομένο μάλιστα ότι αν κάποιος κατακτήσει 5.000-6.000 λέξεις μιας γλώσσας έχει στο... τσεπάκι του ένα καλό επίπεδο συνεννόησης». Ο καθηγητής μάς πληροφορεί ότι οι χρήστες του ΣΕΚ είναι πλέον χιλιάδες. «Πρόκειται κυρίως για μεταφραστές, διερμηνείς, ανθρώπους που διδάσκουν και βοηθούνται σημαντικά στο έργο τους».

Και μια και αναφερθήκαμε στο ψαχτήρι, ένα άλλο εύλογο ερώτημα θα αφορούσε το γιατί κάποιος να ανατρέξει στο ΣΕΚ και να μην μπει απλώς στη μηχανή αναζήτησης του Google ώστε να κάνει την ίδια δουλειά. «Το Διαδίκτυο αποτελεί ένα είδος Σώματος Κειμένων στο οποίο μας προσφέρει πρόσβαση η μηχανή αναζήτησης του Google. Ωστόσο σε αυτό δεν μπορούμε να ξέρουμε τι κείμενα περιλαμβάνονται, ενώ το ΣΕΚ περιέχει κείμενα που έχουν επιλεγεί με συγκεκριμένα κριτήρια» απαντά ο «πατέρας» του Corpus της ελληνικής γλώσσας.

Ενα Σώμα λοιπόν που κλείνει μέσα του όσα ο δικός μας, κλεισμένος στο σώμα μας, νους μετατρέπει σε λέξεις για να επικοινωνεί με τους γύρω του, για να εκφράζει τα στερεότυπα της κοινωνίας του αλλά και για να δημιουργεί ώστε να εξελίσσεται ο ίδιος και μαζί του η ολοζώντανη γλώσσα μας. Και όταν αυτό το Σώμα ολοκληρωθεί και γίνει... 100 και πλέον ετών, θα κουβαλά εντός του όλη τη σοφία της χρήσης της ελληνικής, δείχνοντας όχι μόνο το παρελθόν αλλά και το μέλλον της.

____________

http://dimarath.blogspot.gr/2014/08/blog-post_12.html

Η Φιλοσοφία στη Λογοτεχνία

Γράφει η Τέσυ Μπάιλα // *

Αναζητώντας τα κριτήρια που ανάγουν ένα λογοτεχνικό έργο προορισμένο να περάσει στις επόμενες γενεές όχι ως μια απλή αφήγηση ευχάριστων ιστοριών αλλά ως ένα κλασικό έργο, θα πρέπει να σταθούμε στη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στο μυθιστόρημα και στον στοχασμό, ανάμεσα στη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία. Ο Καμύ έλεγε: «Σκέφτομαι σημαίνει ξαναμαθαίνω να βλέπω, να παρατηρώ, να δημιουργώ με κάθε ιδέα ή με κάθε εικόνα»· κι αν ένα μυθιστόρημα είναι ικανό να κάνει κάτι, είναι αυτό ακριβώς, να μάθει στον αναγνώστη έναν νέο τρόπο θέασης της ζωής.

Στις μέρες μας η λογοτεχνία αντλεί επίσης στοχασμούς από τη φιλοσοφία. Κατά πόσο όμως μπορεί ένα μυθιστόρημα να γίνει ένας ισχυρός φορέας νοημάτων; Είναι η λογοτεχνία τελικά ένα όχημα για να οδηγηθεί κανείς σε λογικά συμπεράσματα; και αν ναι, ποιος είναι ο ρόλος της; να θέσει ερωτήματα, ή να τα απαντήσει;

Είναι αναμφίβολο ότι ο αφηγηματικός πυρήνας ενός έργου γίνεται η αφορμή για τη φιλοσοφική προσέγγιση μιας ιδέας. Από την άλλη, η ιστορία περιπλέκεται γύρω από ένα αφηγηματικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εγκιβωτίζονται οι ιδέες. Και είναι ακριβώς αυτός ο εγκιβωτισμός των ιδεών που κάνει την αναγνωστική διαδικασία μια πορεία προς έναν τόπο στον οποίο συναντώνται οι σκέψεις και οι υπαρξιακές και αισθητικές αναζητήσεις, για χάρη των οποίων και μόνο μπορεί να γράφεται συχνά ένα μυθιστόρημα, ένα ποίημα ή απλώς ένας στίχος ενός μεγαλύτερου έργου.

Η ιδεολογία που φανερά ή υποδόρια διαπερνά ένα έργο και η λογοτεχνική αξιοποίηση των φιλοσοφικών προσεγγίσεών του είναι παράγοντες που ο λογοτέχνης πρέπει να έχει κατά νου, αν θέλει να του προσδώσει την απαραίτητη αισθητική αξία.

Καταγράφοντας τους προσωπικούς κραδασμούς του, ο λογοτέχνης καταθέτει μέσα στο έργο του ό,τι χαρακτηρίζει και οριοθετεί ως αξιακό μέτρο έναν ολόκληρο πολιτισμό, συσσωρευμένη γνώση και την αναζήτηση αληθειών αιώνων, μια συναίσθηση του πολιτισμού που επανέρχεται μέσα από τις σελίδες ενός βιβλίου, μια καταγεγραμμένη ματιά προσωπικής αρμονίας.

Παραφράζοντας τον Φλωμπέρ που έγραφε ότι «κάθε έργο προς σύνθεση έχει τη δική του ποιητική που πρέπει να τη βρούμε», θα μπορούσαμε να πούμε πως κάθε έργο προς σύνθεση έχει τη δική του φιλοσοφική διάσταση που οφείλουμε να ανακαλύψουμε, αξιολογώντας πρωτίστως την ύπαρξη εκείνων των στοιχείων που προσδίδουν το πνευματικό οξυγόνο στη σκέψη του δημιουργού.

Η συνύπαρξη της φιλοσοφίας με τη λογοτεχνία δεν είναι ένα εύρημα της σύγχρονης λογοτεχνίας. Αναζητώντας τις ρίζες, τη βλέπουμε να απαντά στο έργο του Πλάτωνα αλλά και του Αριστοτέλη. Το έργο των μεγάλων αυτών φιλοσόφων γίνεται αφορμή για μία εν τω βάθει αναλυτική προσέγγιση του κόσμου. Αλλά και πολύ αργότερα, η γερμανική φιλοσοφία επίσης οριοθετεί τη σχέση αυτή με κύριους εκφραστές της τον Χέγκελ και τον Καντ, ο οποίος έγραφε: «Να ενεργείς με τέτοιον τρόπο, ώστε η αρχή στην οποία στηρίζεται η πράξη σου να μπορούσε να γίνει παγκόσμιος νόμος», υπονοώντας ασφαλώς τη δύναμη που μπορεί να έχει η δημιουργία στο παγκόσμιο γίγνεσθαι.

Πρόκειται για μια δυναμική επιρροή της φιλοσοφίας στη δομή, στο ύφος, στο περιεχόμενο και στον λόγο της λογοτεχνίας, που γίνεται ορατή σε όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης.

Ο λογοτέχνης καταγράφει την εμπειρική γνώση, παρατηρεί διεισδυτικά και αντικρίζει αλήθειες που με τον ελεύθερο στοχασμό του μπορεί να ενσωματώσει στον δικό του λόγο, για να εξηγήσει μια σειρά από σκέψεις που ενσωματώνονται μέσα στις σελίδες ενός μυθιστορήματός, κάνοντάς το ταυτόχρονα ένα πολυφωνικό είδος τέχνης.

Χαρακτηριστική είναι επίσης η εμφάνισή της στην ποίηση. Ποιητές όπως ο Σολωμός, επηρεασμένος από τη γερμανική φιλοσοφία, ο Σεφέρης και ο Ελύτης εμβολιάζουν τον ποιητικό τους λόγο με στοχασμούς που δανείζονται από την ελληνική φιλοσοφία και δημιουργούν το δικό τους ποιητικό σύμπαν, μέσα στο οποίο οι ιδέες έχουν πρωταρχική θέση.

Ωστόσο, είναι αναμφίβολο ότι μιλώντας για τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στο μυθιστόρημα, σε ένα ποίημα, στη λογοτεχνία εν γένει και στη φιλοσοφία, θα πρέπει να θεωρούμε το λογοτεχνικό έργο ως μία νοητική σύνθεση, με αφηγηματικά μέρη που κινούν λογικούς συλλογισμούς και όχι ως ένα φιλοσοφικό δοκίμιο ενταγμένο μέσα στην πλοκή μιας ιστορίας. Οι ιδέες και οι εικόνες του θα πρέπει να γίνονται η αφορμή για τη δημιουργία υπό το πρίσμα μιας νέας λογικής· και αυτός είναι ένας τρόπος για να υψωθεί ένα έργο σε σφαίρες υψηλότερης αισθητικής.

_____________________________________

http://fractalart.gr/

Θερινό Σχολείο για ομογενείς στο πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Από τη Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου ανακοινώνεται ότι για ένατη συνεχή χρονιά θα λειτουργήσει του Πρόγραμμα του Θερινού Σχολείου για νέους Ομογενείς στην Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου σε συνεργασία με την Παμμεσσηνιακή Ομοσπονδία Αμερικής και Καναδά.

Σκοπός του Θερινού Σχολείου είναι κυρίως η σωστή εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας, η γνωριμία των μαθητών με την ελληνική ιστορία και τον ελληνικό πολιτισμό, η κοινωνικοποίηση των νέων σε αμιγές ελληνικό περιβάλλον και η ενίσχυση της ελληνικής τους συνείδησης.

Στο Πρόγραμμα του Θερινού Σχολείου για νέους Ομογενείς του τρέχοντος έτους θα συμμετάσχουν 37 ομογενείς μαθητές και φοιτητές από 18 έως 24 ετών καθώς και 3 συνοδοί – δάσκαλοι της ελληνικής γλώσσας στο εξωτερικό. Τα μαθήματα που θα διδαχθούν θα είναι: Ελληνική Γλώσσα (η διδασκαλία της Ελληνικής Γλώσσας θα πραγματοποιείται σε δύο επίπεδα αρχαρίων και προχωρημένων), Ελληνική Ιστορία και Ελληνικός Πολιτισμός – Ελληνική Λαογραφία. Τα μαθήματα αυτά επιπρόσθετα θα ενισχυθούν με εκπαιδευτικές επισκέψεις – επιτόπια μαθήματα σε αρχαιολογικούς χώρους και Μουσεία της Μεσσηνίας, της ευρύτερης περιοχής της Πελοποννήσου καθώς και στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης.

Επιστημονική Υπεύθυνος του Θερινού Σχολείου 2013-2014 είναι η Καθηγήτρια, κα Γεωργία Ξανθάκη – Καραμάνου, Πρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, συνεπικουρούμενη από τον Πρόεδρο του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών, Καθηγητή κ. Αλέξιο Σαββίδη. Υπενθυμίζεται ότι η κα Γεωργία Ξανθάκη – Καραμάνου οργάνωσε και επόπτευσε τη λειτουργία του Θερινού Σχολείου όλα αυτά τα έτη.

Τα μαθήματα του Θερινού Σχολείου 2013-2014 αρχίζουν την Δευτέρα, 14 Ιουλίου 2014 και ολοκληρώνονται την Παρασκευή, 8 Αυγούστου 2014 στα Διδακτήρια της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου στην Καλαμάτα.

Η τελετή ενάρξεως θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη, 15 Ιουλίου 2014 και ώρα 19:00 στο Αμφιθέατρο της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου στην Καλαμάτα.

_____________
http://greekteachers.gr/

"Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΟΥΡΤ ΒΑΛΑΝΤΕΡ" του ΧΕΝΙΝΓΚ ΜΑΝΚΕΛ από τις εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ

  ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ - ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ    

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ

http://www.psichogios.gr/site/

Μια φθινοπωρινή μέρα του 2002, ο Κουρτ Βαλάντερ βρίσκει την ευκαιρία να πραγματοποιήσει ένα παλιό του όνειρο: να μετακομίσει από το Ίσταντ σε ένα σπίτι στην επαρχία. Το όνειρο, όμως, γρήγορα μετατρέπεται σε εφιάλτη, όταν στον κήπο του σπιτιού ανακαλύπτει θαμμένο ένα πτώμα, κι ύστερα άλλο ένα.

Η ιατροδικαστική έρευνα δείχνει πως τα πτώματα βρίσκονταν εκεί τουλάχιστον μισό αιώνα. Αλλά ποια ήταν αυτά τα άτομα; Και γιατί κανείς ποτέ δεν ανέφερε την εξαφάνισή τους;

Ο Βαλάντερ και οι συνάδελφοί του θα ανατρέξουν στο παρελθόν για να λύσουν τον γρίφο και θα έρθουν αντιμέτωποι με μια ανείπωτη τραγωδία, όπου οι ρόλοι θύτη και θύματος εναλλάσσονται συνεχώς. 

Για τους φανατικούς αναγνώστες του επιθεωρητή Βαλάντερ, το βιβλίο περιλαμβάνει παράρτημα με πολιτιστικές αναφορές, πρόσωπα και μέρη που έχουμε συναντήσει στα μυθιστορήματα της σειράς και συνθέτουν τον κόσμο του αγαπημένου ήρωα.

~~~~~~~~~~~~~~

Ο ΧΕΝΙΝΓΚ ΜΑΝΚΕΛ γεννήθηκε το 1948 σ' ένα χωριό στη βόρεια Σουηδία. Τα βιβλία του, που στην Ελλάδα κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ, έχουν μεταφραστεί σε 40 γλώσσες, έχουν πουλήσει περισσότερα από τριάντα εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως, έχουν γυριστεί κινηματογραφικές και τηλεοπτικές ταινίες, και έχουν τιμηθεί με πολυάριθμα βραβεία. Το ΕΚΤΕΛΕΣΤΕΣ ΔΙΧΩΣ ΠΡΟΣΩΠΟ, το πρώτο βιβλίο της σειράς μυθιστορημάτων με ήρωα τον επιθεωρητή Κουρτ Βαλάντερ, έχει βραβευτεί ως το Καλύτερο Σουηδικό Αστυνομικό Μυθιστόρημα για το 1991 από τη Σουηδική Ακαδημία Εγκλήματος και ως το Καλύτερο Σκανδιναβικό Αστυνομικό Μυθιστόρημα από τον Σκανδιναβικό Σύνδεσμο Εγκλήματος. Το ΕΝΤΟΛΕΣ ΘΑΝΑΤΟΥ τιμήθηκε με το βραβείο Macallan Gold Dagger 2001, ενώ ο συγγραφέας ανακηρύχθηκε συγγραφέας της χρονιάς 2002 στη Γερμανία και τιμήθηκε με το βραβείο Tolerance από την Deutsche Evangelische Akademie Tutzing. Από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ κυκλοφορούν άλλα έντεκα μυθιστορήματα του Χένινγκ Μάνκελ.

• {site} Προσωπική ιστοσελίδα www.henningmankell.com
• {site} www.kurtwallander.co.uk
• 
  

Γιώργος Δ. Καραντώνης: "Η ποίηση βρίσκεται παντού ακόμα και στα ποιήματα καμιά φορά"

   ΠΟΙΗΣΗ - ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ                                                       

Κυκλοφόρησε η συγκεντρωτική ποιητική έκδοση "Πεπραγμένα"  του ποιητή, πεζογράφου και αρθρογράφου Γιώργου Καραντώνη, ο Α' τόμος (ποιήματα 1974-1997) σελίδες 482 από τις εκδόσεις "Ποιημάτων των φίλων" με επιμέλεια της έκδοσης και την φιλοτέχνηση εξωφύλλου του Κώστα Ριτσώνη.

Στην πλατεία Δεξαμενής στο Κολωνάκι,  το Μάιο του 1953.

Μίλη Καστανάκη, Ευρυδίκη Καραντώνη, 

Λουκάς Καστανάκης και Γιώργος Καραντώνης (έξι ετών).

Από τις εκδόσεις Αίολος, σελ. 360

Ο Γιώργος Καραντώνης γεννήθηκε το 1947 στην Αθήνα. Το 1964 τέλειωσε το Βαρβάκειο και πέτυχε στο Πανεπιστήμιο Αθήνας, όπου σπούδασε νομικά και πολιτικές επιστήμες. Από το 1972 ως το 1997 δικηγορούσε στην Αθήνα. Από το 1974 ως τώρα έχει εκδώσει συνολικά είκοσι ένα βιβλία με ποίηση, πεζογραφία, θέατρο, αρθρογραφία, ενώ έχει επιμεληθεί και προλογίσει βιβλία άλλων συγγραφέων.

Ποιήματα, πεζά, άρθρα, κριτικά σημειώματα, επιστολές και συνεντεύξεις του έχουν δημοσιευτεί επανειλημμένα σε πολλά έντυπα, ενώ ο ίδιος έχει παρουσιαστεί σε αρκετές ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές και σε διάφορες λογοτεχνικές βραδιές.

Τίτλοι στη βάση Βιβλιονέτ   (2009) Πετράδια, Ποιήματα των Φίλων (2008) Περιγραφικά, Ποιήματα των Φίλων (2005) Παρόντα, Ατέρμονο (2003) Η αναγκαιότητα της γλώσσας, Αλφειός (2001) Παράφωνα, Ποιήματα των Φίλων (2000) Παραδείγματα, Περιπλανητής (1999) Παράθυρα, Πανδώρα (1997) Προβλήματα. Πορίσματα, Ύφος (1996) Πρισματικά, Μπαρμπουνάκης Χ. (1994) Η κατάσταση των πραγμάτων, Αλεξίσφαιρο (1994) Η περιπέτεια της γραφής, Κώδικας (1994) Οι πειρασμοί του έρωτα, Κώδικας (1991) Πανοράματα, Gutenberg - Γιώργος & Κώστας Δαρδανός (1990) Παράσιτα, Γαβριηλίδης (1990) Πολύχρωμα, Γαβριηλίδης (1983) Περιστατικά, Μπαρμπουνάκης Χ. (1981) Παρακείμενα, Πλέθρον (1978) Προανακρούσματα, Τομές (1974) Πυροτεχνήματα, Δωδώνη Εκδοτική ΕΠΕ Συμμετοχή σε συλλογικά έργα (2011) Τετραπληγία, Ατέρμονο (2004) Πιράνχας: Αδηφάγα κείμενα: 2002 - 2004. Πυρρίχιος: Ποιήματα του χαβαλέ, Ατέρμονο (1991) Πεζοί ήχοι, Αλεξίσφαιρο (1987) Ανθολογία Ελλήνων ποιητών, Εκδόσεις Καρανάση ________________ Δείτε περισσότερα στο ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ:  http://logotexnika-keimena.blogspot.gr/2014/02/blog-post_23.html?spref=bl